Νίκου Κυριακίδη, ‘Δρόμοι με ματωμένα γόνατα’ ή αλλιώς η χαμένη παιδικότητα

by SF

από τη Τζούλια Φορτούνη

Πολλές φορές αναρωτιέμαι, τι πραγματικά γυρεύουμε όλοι όσοι γράφουμε. Όλοι όσοι σκύβουμε με αφοσίωση, ψάχνοντας απεγνωσμένα εκείνη τη λέξη, ή την εικόνα, που θα κυοφορήσει και θα γεννήσει το ποίημα. Και δεν μου αρκούν πια οι έτοιμες απαντήσεις περί ποίησης, δοσμένες από λόγια μεγάλων ποιητών και διανοητών. Ίσως γιατί επιζητώ πάντα την προσωπική εμπλοκή μου στα πράγματα. Και ο εαυτός μου μόνο, είναι φυσικά δείγμα ελλιπές. Ψάχνω λοιπόν την απάντηση στους φίλους μου που γράφουν. Εκεί όπου μπορώ να αγγίξω λίγο αυτά τα λεπτεπίλεπτα φτερά της έμπνευσης. Τουλάχιστον να αισθανθώ το ανεπαίσθητο πέταγμά της, «το φευγαλέο θρόισμα» στα μάτια τους.

    Γιατί γράφει λοιπόν ο φίλος μου ο Νίκος Κυριακίδης; Ποια ανάγκη βαθιά τον κάνει να περνά ώρες ατέλειωτες, «παις εν καμίνω», να βγάζει τις λέξεις του φλεγόμενες πέτρες από τη φωτιά και να τις πετάει σε δρόμους χωμάτινους; Και γιατί διάλεξε αυτόν τον ευάλωτο τίτλο για μια τόσο «σκληρή» ποιητική συλλογή που ανατρέπει τις συνήθεις λυρικές φόρμες αλλά και τους μεταμοντέρνους μιμητισμούς;
Α’ ενότητα: «Τα ταξίδια»
   Μένω έτσι στη λέξη «δρόμοι» και ακολουθώ τον ήρωα σαν σε ένα movie road. Κάθε ποίημα μοιάζει με κραυγή σ΄ ένα σκοτεινό κι απρόσωπο δωμάτιο ενός μοτέλ. Ακούγεται το «my old flame» ίσως και το «the passenger» του Iggy Pop.
   Γιος ναυτικού, αλλά με μια άγκυρα δεμένη στο λαιμό του, στέκει μπροστά στο φινιστρίνι «μ’ έναν φόβο αδιόρατο». Θλιμμένο και απόμακρο πλάνο όπου μικρά πουλιά πετάνε σε σχηματισμούς και θολώνουν τον ορίζοντα. Ο χρόνος και ο τόπος εδώ δεν είναι μεγέθη σχετικά, αλλά ομογενοποιούνται μέσα από «λέξεις συμπαγείς». Άλλες πάλι φορές έχω την αίσθηση πως ακολουθώ έναν πρόσφυγα σε μια πορεία ατέλειωτη κάπου στην ανατολή και τότε οι νότες της τζαζ καταλήγουν σε αμανέ σμυρνέικο. Γιατί ο χρόνος τελικά καταλύεται στους δρόμους. Δεν έχει σημασία αν βρίσκεσαι στη Νέα Ορλεάνη ή στα προσφυγικά του Νέου Κόσμου, ούτε αν γεννήθηκες τη δεκαετία του 50 ή του 80. Οι δρόμοι είτε χωμάτινοι είναι, είτε ασφαλτοστρωμένοι, έχουν πάντα ματωμένα γόνατα. Αρκεί να είσαι παιδί για να μπορείς να διασχίσεις τη φθορά. Ή να βρεθείς –ανυπόμονο- στο τέλος του ταξιδιού. Άλλωστε «ποιος νοιάζεται για τη διάρκεια;» Όταν διασχίζει κανείς δρόμους ατέλειωτους, ως «εμπορικός αντιπρόσωπος με κάτι Βίβλους σε μια τσάντα», όταν περνάει έξω από αφύλακτους κήπους, αφουγκράζεται τη λαχτάρα της ζωής που αναβλασταίνει μέσα στα καμένα. Κρυφακούει από τα ανοιχτά παράθυρα τους πόθους και τις μουσικές από τα τρανζίστορ των αθώων. Και τις κραυγές των κρεμασμένων στις πλατείες, τα αναπάντητα ερωτηματικά. «Πενθούμε ή ποθούμε;» Είναι τότε που ξεπροβάλλει πίσω από τη μάντρα του νεκροταφείου πάλι το παιδί: «όχι ποθούμε στην επιμονή σαν βγάζει τη γλώσσα στην υπομονή. Ποθούμε». Γιατί όταν έρχεται κανείς αντιμέτωπος με τον υπέρτατο φόβο σκάβει μέσα του και αν είναι τυχερός και γόνιμος θα ανασύρει τη θαμμένη σωτηρία του: « Η βασιλεία είναι του παιδιού». Και ο Νίκος δεν είναι μόνο τυχερός και γόνιμος. Είναι και τολμηρός. Το παιδί αυτό μέσα του, αφού το γλιτώσει δεν το κανακεύει, το εκθέτει στις πιο σκληρές εικόνες, να το δει να χλευάζει τις «απόλυτες απογοητεύσεις» και να κλέψει λίγο από τη δύναμη και τη σοφία του. Πώς να σωθεί κανείς αν δεν γιατρέψει τις ελλείψεις του με άλλες πιο υπόγειες, αν δεν εμβολιάσει το φόβο με άλλο φόβο, πιο αρχέγονο. Μόνο όσοι έχουν φοβηθεί πολύ το τολμούν αυτό.
Β’ ενότητα: «Τα αίματα»
   Τα μεγάλα ταξίδια δεν είναι ποτέ αναψυχής ούτε καν περιηγητικά. Δεν τα επιλέγεις. Βρίσκεσαι ξαφνικά –νύχτα- με μια βαλίτσα σε ένα ΚΤΕΛ κάποιας επαρχιακής πόλης, μένεις σε φτηνό ξενοδοχείο. Ξαπλώνεις πάνω από τα σεντόνια. Δεν κοιμάσαι. Οσφραίνεσαι το αίμα γύρω σου. Την ωμή σάρκα που ανασαίνει, ερωτεύεται, πεθαίνει. Δίχως δέρμα οι κάτοικοι αυτής της πολιτείας. Κάποιοι χωρίς κεφάλι. Πλησιάζεις δειλά στο παράθυρο, κοιτάς πίσω από την κουρτίνα τους βρώμικους δρόμους. Όπου οι αρουραίοι δαγκώνουν τους ανθρώπους. Κι εκείνοι πιστεύουν πως θέλουν απλώς να τους φιλήσουν. Τι γυρεύεις σε τούτο το «θέρετρο φασισμού;» «Πέταξε πάνω από τους βρώμικους δρόμους» .
    Αυτή την εικόνα είχα όταν διάβασα τη δεύτερη ενότητα. Δεν ξέρω αν η Πανούκλα του Καμύ σε μια άλλη ανάγνωση, συγγενεύει με τούτο το πλάνο, ούτε πώς ο Καβάφης και η Πόλη του ξετρύπωσαν από κάποιο παράθυρο τούτης της σκηνής. Ούτε αν ακουγόταν το “Strange Fruit” ή κάποιο βαρύ ζεμπέκικο. Ξέρω μόνο πως το αίμα δεν το βλέπει ποτέ κανείς. Το μυρίζεται. Κι εδώ, σε τούτες τις λέξεις υπήρχε πολύ. Δεν το άντεξα και συνεχίζω το ταξίδι. «Από μένα θυμηθείτε μόνο τη φυγή μου»
Γ’ ενότητα: «Τα στίγματα»
   Η διαδρομή εδώ γίνεται με τρένο. «Το τρένο πάντα μυρίζει/σώματα, σε μια μη αναστρέψιμη διαδικασία» Είναι μια πορεία εντελώς προσωπική. Σαν να κοιτάζεσαι σε ένα καθρέφτη μετά από καιρό και να αναγνωρίζεις κάποια από τα σημάδια σου. Να προσπαθείς να τα ταυτοποιήσεις και να αποδόσεις την αξία ή την απαξία σε τούτη τη δερματοστιξία. Πάντα χωρίς φόβο: «Μη φοβάστε τα αληθινά/μυρίζουν, κολλάνε, τρώγονται, μεταδίδονται/ γίνονται εμμονές, οργίζουν και οργίζονται.» Κι ύστερα να προσπαθήσεις να τ΄ αγγίξεις. Όχι στον καθρέφτη. Στο σώμα σου. Και στο σώμα άλλων.   Αυτών που ερωτεύεσαι. Γιατί όλες αυτές οι ουλές και τα στίγματα γίνονται οι λέξεις στα ποιήματά σου.
Δ’ ενότητα: «Απώλειες»
    «Στους δρόμους που μας ρούφηξαν/ έρχονται άλλοι που ματώνουν/τους ενόχους των φλυαριών/ τους προσκυνητές της κοινοτυπίας»
    Και το ταξίδι συνεχίζεται. Και κορυφώνεται σε μια αποτρόπαια αλλά και λυτρωτική διαπίστωση. Μεταφορικό μέσο εδώ, η μνήμη. Που δεν προσμετρά απλώς τις απώλειες, ούτε τις αποτιμά –γιατί αυτές δεν γίνονται λέξεις και ποιήματα- , αλλά τις σιχτιρίζει με δέος: «ένα τρενάκι του τρόμου η ζωή της-/δηλαδή ταπεινή». Η μνήμη είναι κι αυτή σάρκινη είναι το «δρον σώμα» που συνουσιάζεται –μαζί με τους νεκρούς- ξεδιάντροπα μπροστά μας. Ποιος αντέχει τη «βλασφημία» της σάρκας όταν καταποντίζεται μια βάρκα γεμάτη μετανάστες στο Αιγαίο;
    Και η διαπίστωση: «Το μπακάλικο που ήταν και θα παραμείνει μπακάλικο/θα με κοιτάζει στον κάτω δρόμο, κάθε πρωί/ κι ας έχει κρυφτεί προσωρινά/ απ΄τα δεκαπέντε μου χρόνια»
    Γι΄αυτό λοιπόν είναι δύσκολα τα πρωινά του Νίκου Κυριακίδη: «Διαρκής ήττα/ να συντηρεί τον πρωινό φόβο/κάθε βράδυ».
    Τελειώνουν άραγε τα μεγάλα ταξίδια; Κι αν ναι, πού; Σε ποιο φόβο; Σε ποιο πόθο; Δεν έχω απαντήσεις, ούτε φιλολογικές επισημάνσεις τούτης της προσωπικής διαδρομής. Ταξίδεψα μαζί με τον ποιητή, ως λαθρεπιβάτης και έτσι αυθαίρετα περιγράφω τις σκέψεις μου. Νιώθω πως ο κεντρικός άξονας αυτού του ταξιδιού, είναι ο χρόνος και η κεντρομόλος του δύναμη, που κάνει όλα τα γεγονότα και τις καθημερινές εικόνες, περιστρεφόμενα συμβάντα του τίποτα. Λες και τίποτε δεν μπορεί να εκσφενδονιστεί να φύγει ή να αποκτήσει τη δική του εντροπία, να αυτονομηθεί, έστω μες στην παρακμή του. Μια ιδεολογική αποφόρτιση από τις καθιερωμένες και επιβαλλόμενες φόρμες. Αυτό πιστεύω πως επιδιώκει ο Νίκος μέσα από αυτή τη σκληρά αποστασιοποιημένη γραφή του. Να δημιουργήσει μια μικρή αταξία σ΄ αυτό το άτεγκτο ντόμινο της κοινωνικής νομοτέλειας. Αν και μοιάζει με ιστορική αναδρομή τούτο το ταξίδι, δεν είναι μια αφήγηση, μια καταγραφή σε χρώμα σέπιας. Είναι μια ανασκαφή με νύχια και με δόντια, κυρίως με δόντια, που βγάζει στην επιφάνεια τις κοινές πληγές των ανθρώπων στον τόπο και στο χρόνο, χαίνουσες πάντα. Τις εκθέτει ωμές και ματωμένες στα μάτια μας. Άλλοι αποστρέφουμε το βλέμμα μας, άλλοι απλώς τις παρατηρούμε ως λέξεις, ως ποίηση, ως περιγραφή μιας κοινωνίας που νοσεί, άλλοι πάλι τολμούμε –κι ας φοβόμαστε- ν΄ αγγίξουμε αυτές τις πληγές των ματωμένων δρόμων. Όχι για να τις επουλώσουμε. Άλλωστε πώς να επουλώσει κανείς μια πληγή που αιμορραγεί αιώνια; Ίσα ίσα, για να βγάλουμε τη γλώσσα στη ματαιότητα και να φωνάξουμε μαζί με το πιτσιρίκι: «Ποθούμε» «Δεν Πενθούμε»© Τζούλια Φορτούνη
Η φωτογραφία «Αθήνα, Η οδός Πατριάρχου Ιωακείμ, 1032» είναι από το εξώφυλλο του βιβλίου -Από το αρχείο της Αμερικανικής Σχολής Κλασσικών Σπουδών στην Αθήνα: «Φωτογραφική Συλλογή Dorothy Burr Thompson». Επεξεργασία του περιοδικού Στάχτες.

***


Νίκος Κυριακίδης
Δρόμοι με ματωμένα γόνατα
Ars Poetica, 2013
80 σελ.
ISBN 978-618-80195-5-3, [Κυκλοφορεί]
Τιμή € 9,00

Advertisements