«uti non abuti»

by SF

Editorial του Στράτου Φουντούλη

Ο Νορμπέρτο Μπόμπιο στα γεράματά του γράφοντας το «Γερνώντας» καθώς πλησίαζε το βιολογικό του τέλος – το έσχατο· όπως ο ίδιος πιστεύει και ομολογεί, κι αφήνοντας το θαρραλέο ελεύθερο να ξεπηδά ανάμεσα στα διάστιχα των αράδων του λόγου του δεν περιέχει ίχνος ειρωνείας, μόνο η ταπεινοφροσύνη ενός ανθρώπου που συνειδητά παραμερίζει τις ερμηνείες κάθε θρησκείας· «κάθε μάντη και οραματιστή, κάθε σοφό που πιστεύει ή παριστάνει πως ξέρει…», αναγνωρίζει την έλλειψη πίστης ενός ανθρώπου σαν μια πράξη ταπεινοφροσύνης μπροστά «στο μυστήριο των πλανητικών κόσμων» των οποίων μόνο τώρα, «μόλις χτες, αρχίσαμε να αντιλαμβανόμαστε το τεράστιο, ίσως απροσμέτρητο μέγεθός του.»

  Σκέπτομαι, έχοντας μπρος μου έναν πολυκαιρισμένο ογκώδη τόμο του «Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν ‘Ήλιος’» που μετά βίας κουλαντρίζω μπρος στον ηλεκτρονικό υπολογιστή καθώς γράφω τούτες τις γραμμές, αυτούς που κοπίασαν για την εκτύπωση και την κυκλοφορία αυτού του τιτάνιου –για την εποχή- φιλόδοξου τυπογραφικού εγχειρήματος πριν εξήντα-εβδομήντα-ογδόντα τόσα χρόνια (δεν αναγράφεται πουθενά χρονολογία έκδοσης). Με μηχανική μελαγχολία ανοίγω το τέλος του τόμου, κάτω από τον «Πίναξ μονίμων συντακτών και συνεργατών του ΙΗ’ Τόμου» και «Διά την σύνταξιν του 18ου Τόμου, συνειργάσθησαν μεταξύ άλλων…» κλπ. Η κατάσταση των ονομάτων που «συνειργάσθησαν» είναι πλέον μία λίστα νεκρολογίας. Κανείς εκ «των μονίμων συντακτών και συνεργατών» δεν βρίσκεται εν ζωή.
  Στη ζωή, όπως στα πάντα, υπάρχει ένα αδυσώπητο Κάτι που θα μπορούσα να επιχειρήσω να το περιγράψω, να το καταθέσω μέσα σε τούτο το κείμενο. Στα δεξιά μου στέκεται ο πολυκαιρισμένος 18ος Τόμος του «Ήλιου»· αναπόφευκτα, η κατάθεση αυτή θα πρέπει να αναζητηθεί μέσα στις σελίδες Του. Κάτω από τον γενικό τίτλο «Χρησιμοποιούμεναι Ξενόγλωσσοι Φράσεις» βρίσκεται το κατάλληλο για τη περίσταση λήμμα, στη σελίδα 1053 ο «Ήλιος» μας προτείνει ανερυθρίαστα το «uti non abuti» (Χρήσθαι ουχί καταχράσθαι) και μας το εξηγεί με μοναδικό τρόπο: «Λατινικόν απόφθεγμα δηλούν ότι επί παντούς πρέπει να γίνεται χρήσις και ουχί κατάχρησις, ανάλογον προς το αρχαίον ελληνικόν: ‘παν μέτρον άριστον’»
  Χρήσθαι ουχί καταχράσθαι. Η ζωή μας, η δική μας η Ζωή, δεν αποτελεί εξαίρεση. Ως γνωστόν αποκαλούμεθα «θνητοί». Ο Νορμπέρτο Μπόμπιο στο «Γερνώντας» όπως και ο Σαραμάγκου στο «Κάιν», κύκνεια άσματα και των δύο, τιμούν την ανθρώπινη αμφιβολία, «Θέλω απλώς να πω ότι μου φαίνονται πιο πειστικοί οι λόγοι της αμφιβολίας παρά εκείνοι της βεβαιότητας.» μας ομολογεί ο πρώτος τιμώντας τον Επίκουρο με «Αυτό το τίποτα που υπήρξα δεν ήξερε τίποτε για τη γέννησή μου […] και […] το τίποτα που θα υπάρξω δεν θα ξέρει τίποτε για κείνο που ήμουνα…»
  Πόσο μυστηριωδώς γοητευτικά, ανάλαφρα ειρωνικά και περιπαικτικά τα γράφει κι ο δικός μας Δημήτρης Καλοκύρης στο Ποικίλη Ιστορία…  «Τα πρόσωπα αυτά, η γάτα, ο παίχτης, ο αντίπαλός του, το παιδί, η παραλία, ο ποδηλάτης, ο συγγραφέας και ο αναγνώστης του, για λόγους ταντρικής συντομίας αποκαλούνται περιληπτικά Θεός. Τα πάντα υποτίθεται ότι περιέχονται στη λέξη αυτή, αλλά ποτέ δύο άνθρωποι δεν συμφώνησαν στο ακριβές περιεχόμενό της, ούτε συνέπεσαν στις απόλυτες αναλογίες των συστατικών που την αποτελούν.»
Τι αξιοπρέπεια!
Advertisements