Γιώργος Βέλτσος, Lupus in fabula*

by SF

 
Ο παλιός μου φοιτητής (δύο μεταπτυχιακά, διδακτορικό, άνεργος) συναντά στην Κανάρη τον Νικήτα Κακλαμάνη (γκολφ παντελόνι, ασορτί ακριβό μπουφάν, τρεις φιρμάτες χάρτινες τσάντες, εκ των οποίων τις δύο κρατάει ο συνοδός του) και τον ρωτά: «Εσείς γιατί δεν φεύγετε από τη χώρα όπου ανθίζει η φαιδρά πορτοκαλέα;». Ο Κακλαμάνης τού απαντά: «Διότι μου αρέσουν οι νεραντζιές».
Ο Τσοχατζόπουλος συναντά στον Κορυδαλλό τον συσταβλιζόμενό του Αντώνη Κάντα και τον ρωτά: «Εσύ γιατί δεν φεύγεις;». Ο Κάντας τού απαντά: «Γιατί δεν μου στέλνει ελικόπτερο η Axon».
Ο φιλόλογος Νάσος Βαγενάς συναντά στην Ποιητική 12 τον Καβάφη και τον ρωτά αν είναι ελληνοκεντρικός. Ο Καβάφης απαντά: «Με προορίζετε για ακαδημαϊκό;».
Οι νεκρικοί αυτοί διάλογοι προϋποθέτουν τον εξαιρετικό στίχο του Αντώνη Ζέρβα: «Το ναυάγιο της Ελλάδος είναι το προσωπικό ναυάγιο όλων όσοι πίστεψαν πως θα είχαν θέση στο παρελθόν της». Διότι όσο ο Κάντας (ο νυν και ο επόμενος), δηλαδή όσο «η ερμηνευτική ασυδοσία που μας κληροδότησαν οι μεταμοντέρνες εξάρσεις», όπως θα έλεγε για τη λογοτεχνική θεωρία ο Βαγενάς, υποστηρίζεται από την «επιχειρηματική ηθική» των εταιρειών ανελκύσεως ναυαγίων, τόσο οι πάσης φύσεως διαμεσολαβήσεις θα νομιμοποιούνται. Επιπλέον θα κρίνονται εκ του αποτελέσματος και ως ηθικά αναγκαίες βάσει των εξής δύο συλλογισμών:
Πρώτον, «ό,τι είναι νόμιμο είναι ηθικό» (Βουλγαράκης) και, δεύτερον, «προμήθειες δόθηκαν και στους ανωτέρους μου με βάση την κοινή λογική» (Κάντας).
Οπότε όχι μόνο το ανήθικο είναι αποδεκτό με βάση την κοινή λογική αλλά και το «ηθικό» που όταν παρακολουθεί το «νόμιμο» καθίσταται ανήθικο διά της κοινής λογικής.
Προϋποτίθεται βεβαίως μια συμφωνία κυρίων. (Ο Κάντας στην κατάθεσή του αποκαλεί «κυρίους» τους 17 εντιμότατους φίλους του.)
Αυτή τη συμφωνία κυρίων ονομάζω «Ελλάδα», την ιστορία της οποίας ξαναγράφουν οι εντιμότατοι, έχοντας προηγουμένως μεταγράψει την «αίσθηση» που έχουν για την ελληνικότητα στο χρηματιστήριο των αξιών (και των αξιών).
Το ναυάγιο όμως της Ελλάδας – προσωπικό για όσους είχαν πιστέψει πως δικαιούνται μια θέση στο παρελθόν της, ναυάγιο εξίσου και για όσους έχουν θέση στο μέλλον της – παραμένει ναυάγιο διότι δεν είναι μόνο κοστοβόρα η ανέλκυσή του αλλά και η καταβύθισή του εκ νέου από την ίδια εταιρεία. Την εντιμότητα ας τη χαρίσουμε λοιπόν στους εντιμότατους και ας μην ακούσουμε τον Robert Merton να ισχυρίζεται πως «η εντιμότητα δεν είναι η καλύτερη πολιτική». Παρά ταύτα, είναι, εφόσον ο ηθικός κανόνας παρακάμπτεται από όσους έχουν την ικανότητα να εφευρίσκουν εναλλακτικές συνθήκες της εντιμότητάς τους εν ονόματι της ηθικής, η οποία παραμένει έντιμη όσο και ανέντιμη, λογική όσο και παράλογη.
Και ιδού, lupus in fαbula. Διότι σε κάθε αφήγημα εμφιλοχωρεί ο λύκος, σαν το τυφλό σημείο της όλης ιστορίας, ο οποίος επιτρέπει εντούτοις να διακρίνουμε τα μεγάλα του δόντια πίσω από τη μεταμφίεση της διοπτροφόρου γιαγιάς. Και αν η κρίση έχει, όπως λένε, ένα πλεονέκτημα είναι πως η Κοκκινοσκουφίτσα δεν θα χρειάζεται να υποβάλλει ιδιαίτερες ερωτήσεις ούτε στη γιαγιά ούτε στον λύκο αλλά ούτε και στο ιδεολόγημα της ελληνικότητας, είτε πρόκειται για κάτι το υπαρκτό ή το ανύπαρκτο.
Ο Κ. Τσουκαλάς στο τελευταίο βιβλίο του για την κρίση αποκαλεί τους λύκους «λαθρεπιβάτες». Πιστεύει μάλιστα πως «η ομαλή αναπαραγωγή ενός κοινωνικού όλου που απαρτίζεται αποκλειστικά από λαθρεπιβάτες μοιάζει αδύνατη από ιστορική άποψη». Θα είχε δίκιο αν οι λαθρεπιβάτες δεν ήταν οι μόνοι που περισυνελέγησαν σώοι μετά το ναυάγιο, έχοντας μάλιστα «βουτήξει» και τα ασημικά του υπερωκεανίου «Νέα Ελλάς». Το παράδοξο είναι πως, παρ’ όλα αυτά, δεν βούλιαξαν από το βάρος (της γνώμης τους).

(*)Lupus in fabula = Ο λύκος στην ιστορία, ή στο παραμύθι, ή στο αφήγημα

[Το Βήμα 04.01.2014]

 

Advertisements